ZWANGER ZONDER MAMA

Een moeder is de liefste van de wereld, de grootste probleemfiguur in je leven of gewoon ’je moeder’. Wie ze ook is, ze wordt extra belangrijk voor haar dochter als die zélf moeder wordt. Ze gaat nadenken over haar eigen kindertijd en de band met haar moeder. Die wordt vaak hechter zodra dochterlief zelf zwanger wordt. Maar wat als die moeder er dan niet meer is?

Voor veel vrouwen wordt het gemis tijdens hun eigen zwangerschap en moederschap versterkt, soms zo erg dat het kan leiden tot allerlei psychische klachten, weten Karin den Hollander en Marjolein Simons. Tijdens hun studie psychologie schreven zij beiden een afstudeerscriptie over ’moeders zonder moeder’. Ze spraken, apart van elkaar, honderden vrouwen die in hun (aanstaande) moederschap worstelen met het gemis van hun eigen moeder.

Deze vrouwen kunnen aanlopen tegen de angst om hun kind te verliezen of zelf vroeg te overlijden, benijden vriendinnen of partner mét moeder, ze vechten met tegenstrijdige gevoelens tijdens de zwangerschap en stuiten op onbegrip uit hun omgeving. 

Simons: „Moeder worden is hoe dan ook een mijlpaal in je leven. Maar wie heb je het liefst als eerste aan je kraambed? Wie bel je als je twijfelt over opvoedingszaken? Dat is toch vaak je moeder. Die vraag je vanzelfsprekend om hulp, haar liefde is vaak onvoorwaardelijk. Je mist een basis en bij het krijgen van kinderen word je daar hevig mee geconfronteerd.” 

Hoeveel moederloze moeders er zijn, is niet bekend. Volgens Den Hollander heeft één op de tien volwassen Nederlanders een ouder verloren tijdens de kinderjaren. „Een groot deel van hen is zelf vader of moeder geworden.”

Samen met drie andere moeders zonder moeder hebben Den Hollander en Simons op internet een netwerk opgezet. ’Moeders zonder moeder’ organiseert geregeld een  ontmoetingsdag voor lotgenoten. „Om vrouwen een kans te geven herkenning en erkenning te vinden”, legt Simons uit. „We willen ze laten ervaren dat het missen van je moeder echt niet zo raar is als je zelf moeder bent.” 

Want veel vrouwen voelen zich alleen in hun verdriet en missen herkenning, ook bij hulpverleners. Ze durven zich hierover niet te uiten. Den Hollander: „Vrouwen denken: ouders verlies je, dat is nu eenmaal zo. Wat heeft het voor zin om daar aandacht aan te besteden? Ik heb toch een kind en veel andere lieve mensen om me heen? Maar al die gevoelens kunnen ook naast elkaar bestaan. Je kan het gemis wegstoppen; lipstift op en schouders naar achteren, maar het verdriet blijft zich toch aandienen.” 

Neem je dat niet serieus, dan kan dat ten koste gaan van de ontwikkeling van je eigen kind, zegt Den Hollander. „Sommige moeders zijn zo angstig hun kind te verliezen dat ze het enorm gaan claimen. Ze krijgen hechtingsproblemen. Bovendien voelen kinderen heel goed wanneer hun moeder het verdriet onder controle probeert te houden.”

Moet een moederloze moeder dan blíjven rouwen? Nee, je hoeft het niet altijd op de voorgrond te zetten, zegt Simons. „Dan zullen je kinderen struikelen over de kiezels die jij op je pad laat liggen. Het gaat erom dat je het gemis erkent en een plek geeft in je leven. Op de verjaardag van mijn overleden moeder voelde ik eens enorme behoefte om haar graf te bezoeken. Mijn zoon was toen een jaar of drie en ik zei: ’Kom, we gaan naar oma’. We kwamen aan bij haar graf en hij riep: ’Oma is er helemaal niet! Zullen we weer gaan?’ Dat was zo’n moment dat ik dacht: Ja, dat klopt, ze ís er niet, ze zal ook niet meer komen. En ja, dat doet pijn, maar dat mag.”